"مدیریت تحقیقات و فناوری در نظام سلامت"

Health System Research and Thechnology Management

سیاست گذاری و اصلاح نظام سلامت

 

مقدمه :

در حال حاضر  سیاست های حاکم بر نظام سلامت در جمهوری اسلامی ایران محصول کار چند کانون عمده مانند شورای معاونان وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، شورای سیاست گذاری وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، شورای عالی سلامت و امنیت غذایی، شورای سلامت استان ، هیات دولت، مجلس شورای اسلامی و کانون­های بسیار پراکنده در درون معاونت­های وزارت بهداشت است .

به منظور ساماندهی کانون های تصمیم گیری و برای کمک به  سیاست گذاری کلان علمی و اصولی، واحد سیاست گذاری و اصلاح نظام سلامت که از این پس به عنوان «واحد» از آن نام برده شده است راه اندازی می­شود.

ماده 1- ماموریت:

واحد به عنوان بازوی تصمیم ساز شورای سیاست گذاری وزارت بهداشت و شورای عالی سلامت و امنیت غذایی، مدیریت و هماهنگ سازی فرایند سیاست گذاری در وزارت بهداشت را بر عهده دارد. «واحد» برای تحقق این ماموریت، با شناخت شبکه ذینفعان و یاری گرفتن از آنان، شواهد کافی برای توصیف و تحلیل مسائل نظام سلامت را فراهم می آورد و مداخله ها(سیاست ها)ی مطلوب را پیشنهاد می کند.

توضیح : کارشناسان خبره، دانشگاه­های علوم پزشکی، انجمن­های علمی و تخصصی، مراکز علمی مرتبط در سطح بین­المللی، مراکز و موسسه­های پژوهشی، مشارکت عموم مردم و سازمان های مردم نهاد (سمن)، رسانه­ها، و بخش خصوصی از اعضای مهم این شبکه­اند.

ماده 2- جایگاه:

«واحد» در حوزه معاون هماهنگی و دبیر مجامع وزارتخانه شکل می­گیرد و محصول کار آن به صورت «سند سیاست پیشنهادی» به شورای سیاست گذاری وزارت بهداشت ارایه می­شود. ممکن است طبیعت سیاست پیشنهادی ایجاب کند که با تصمیم شورا، برای تصویب به شورای عالی سلامت و امنیت غذایی فرستاده شود.

ماده 3- سطوح سیاست گذاری

 تصمیم شورای سیاست گذاری وزارت بهداشت برخاسته از حوزه کار ارکان سیاست گذاری نظام سلامت به شرح زیر است:

  1. شورای عالی سلامت و امنیت غذایی: سیاست هایی که اثر آنها، علاوه بر بخش سلامت، یک یا چند بخش دیگر را نیز در بر می­گیرد.
  2. شورای سیاست گذاری وزارت بهداشت: سیاست هایی که اثر آنها، به درون بخش سلامت محدود است.
  3. شورای معاونان وزارت بهداشت: تصمیم­های ناظر بر اجرای سیاست هایی که به تصویب شورای سیاست گذاری یا شورای عالی سلامت و امنیت غذایی رسیده است.
  4. شورای سلامت استان، هیات امنا و هیات رئیسه دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی: تدوین سیاست­های اجرایی سیاست های ابلاغ شده، متناسب با شرایط استان( دانشگاه).

ماده 4- وظایف:

«واحد» پنج وظیفه زیر را بر عهده دارد:

الف - مدیریت و هماهنگ ساختن کارهای زیر:

4       شناسایی و اولویت بندی مسائل کلیدی نظام سلامت

4       تحلیل و تدوین سند سیاست بخشی برای مسائل کلیدی نظام سلامت

4       پایش و ارزشیابی اجرای سیاست های مصوب

4       رصد  وضعیت نظام سلامت با استفاده از سامانه­ی و روش مناسب

4       تحلیل تاثیر سیاست های دیگر بخش ها بر سلامت و پیشنهاد مداخله های موثر

4       تدوین سیاست های هماهنگ بین بخشی

4       تدوین بسته­ی اصلاحات نظام سلامت

ب - آموزش و مشاوره

4       مشاوره دادن به تدوین کنندگان و مجریان سیاست های مصوب

4       تدوین برنامه های توانمندسازی نیروها برای تدوین  سند سیاست یا اجرای سیاست ها

4       همکاری در اجرای برنامه های آموزش و توانمندسازی

ج – پژوهش

4       مدیریت و برون سپاری یا اجرای پژوهش های مورد نیاز سیاست گذاری نظام سلامت از طریق مصوبات هیات امنای واحد و شورای هماهنگی تحقیقات کاربردی  

د - ارتباط

4       حمایت طلبی و جلب مشارکت ذینفعان برای تصویب سیاست ها

4       اطلاع رسانی به مخاطبان

4       معرفی دستاوردهای سیاست گذاری وزارت بهداشت در جمهوری اسلامی ایران به محافل ملی، منطقه ای و جهانی

4       سفارش اطلاعات مورد نیاز «واحد» به مرکز مدیریت آمار و فن آوری اطلاعات و مراکز مشابه

ه - مستند سازی

4       ثبت، و نگهداری اطلاعات فرایند سیاست گذاری نظام سلامت

4       انتشار سندهای سیاست یا دستاوردهای فرایند سیاست گذاری

ماده 5- فرایند سیاست گذاری

«واحد» می بایست چرخه­ی زیر را در تدوین و اجرای سیاست­ها مدیریت نماید :

 تعیین موضوع                         تدوین سیاست                     تصویب سیاست                          اجرا و پایش سیاست                           ارزشیابی

 

 


انتظار می­رود هر مرحله از این چرخه به محصولی مشخص به شرح زیر منتهی شود

    موضوع مصوب           سند سیاست         سیاست مصوب                     برنامه استقرار و گزارش های پیشرفت                   گزارش  ارزشیابی

 

  

 

ماده 6- تعیین موضوع در فرایند سیاست گذاری

الف - در شکل فعال،«واحد» از ظرفیت خود برای تحلیل دوره ای وضعیت نظام سلامت هر سه سال یکبار، مطالعه و تحلیل گزارش­های کارشناسان و مدیریت ها به صورت سالانه استفاده می­کند.

 ب - در شکل غیر فعال، گزارش های رسیده از ذینفعان، اعلام نظر مردم یا رسانه ها، نتیجه طرح های تحقیقاتی یا نظر ارائه کنندگان خدمات مبنای مطرح شدن موضوعات قرار می گیرد.

ج  - «واحد» موضوع های طرح شده برای سیاست گذاری را بررسی و دسته بندی می کند و اقدام مناسب برای هر موضوع را اعلام می دارد. مانند تدوین گزارش و کسب نظر از شورای سیاست گذاری، ارجاع به سطوح دیگر، رد موضوع طرح شده و اعلام بازخورد به مخاطب .

د - قرار گرفتن موضوع در دستور کار سیاست گذاری، موکول به اعلام نظر موافق شورای سیاست گذاری و تامین منابع مالی مورد نیاز است.

ه - در صورتی که موضوعی در دستور کار قرار گیرد «واحد» با تعیین و اعلام شرح خدمات، آن را برای تدوین پیش نویس سند سیاست به مراکز توسعه معاونت ها یا واحدهای مرتبط به عنوان اولویت ارجاع می­کند.

ماده 7- تدوین پیش نویس سند سیاست .

پس از ارجاع موضوع برای تدوین پیش نویس اقدام­های زیر صورت می­گیرد:

الف - بستن قرارداد با تدوین کننده سند سیاست توسط مراکز توسعه معاونت ها یا واحدهای مرتبط

                ب - توجیه و آموزش تدوین کننده سند و تیم مربوط توسط واحد   

ج - تدوین پیش نویس سند سیاست توسط طرف قرارداد.

د - بررسی پیش نویس سند سیاست تدوین شده توسط مرکز توسعه معاونت ها یا واحدهای مرتبط

ه - نظر خواهی از گروه متخصصان موضوعی توسط تدوین کننده سند و تحلیل و جمع بندی نظر آنان با نظارت واحد سیاست گذاری

و – نظرخواهی از ذینفعان اجرایی توسط مرکز توسعه معاونت یا واحد های مرتبط با نظارت واحد سیاست گذاری

ن- بررسی جامع پیش نویس سند و جمع بندی نظرات ذینفعان توسط واحد پیش از ارایه آن به شورای سیاست گذاری.

یکی از اقدام های مهم در این مرحله، نظرخواهی از کانون های تصمیم گیری متعددی مانند شوراها ، کمیسیون ها و ... است که در حال حاضر در درون معاونت های مختلف وزارتخانه یا در خارج از آن به کار سیاست گذاری اشتغال دارند.

ماده8 تصویب سیاست.

شورای سیاست گذاری، پس از بررسی پیش نویس ارائه شده، نظرخود را به صورت تصویب، رد، یا پیشنهاد اصلاح اعلام می دارد. «واحد» مسئول پی گیری بعدی کار متناسب با نظر اعلام شده از سوی شورا خواهد بود. در مواردی ممکن است از سرگیری همه مراحل توسط مرکز توسعه ، تدوین کننده سند و «واحد» ضرورت یابد. سند مصوب پس از ابلاغ وزیر لازم الاجرا است .

 

 

ماده 9 برنامه ریزی برای اجرا

اولین گام های اجرای سیاست مصوب طی مراحل چند گانه ی زیر است:

الف – حوزه موظف ، برنامه زمان بندی شده برای اجرای آن را تنظیم می کند و پس از تایید شورای مدیران همان معاونت و تصویب شورای معاونان وزارت خانه به «واحد» ارسال می دارد.

ج -واحدهای ستادی موظف برای اجرای سیاست با نظارت مرکز توسعه معاونت و یا واحد مسئول ، راهنمای عملیاتی و بسته آموزشی اجرای سیاست مصوب را تدوین و به «واحد» ارسال دارد.

د – مراکز توسعه معاونت ها در صورت لزوم با همکاری«واحد»، مجریان استانی سیاست مصوب را برای اجرای صحیح آن آموزش می دهند.    

ماده 10 اجرا و پایش اجرای سیاست

الف - «واحد» گر چه در پایش اجرای سیاست مسئوولیت مستقیم یا درجه اول بر عهده ندارد ، معاونت مرتبط با سیاست مصوب و ابلاغ شده و مرکز توسعه و واحد مسئول را در پرداختن به مراحل زیر تشویق می کند:

4       مطالبه­ی برنامه مجریان استانی(دانشگاه­ها) برای اجرای گام به گام و زمان بندی شده­ی سیاست، که در آن نقش هیات امنا، شورای سلامت استان و هیات رئیسه دانشگاه روشن باشد؛

4       دریافت گزارش­های دوره ای و منظم از مجریان استانی؛

4       ارسال بازخورد بهنگام و یاری دهنده به مبدا گزارش دوره ای؛ و

4       تدوین گزارش دوره ای پیشرفت در سطح کشوری و اعلام آن به «واحد»

ب‌-   «واحد» هر شش ماه یک بار گزارش پیشرفت در اجرای سیاست مصوب را از مرکز توسعه و واحد مسئول معاونت مربوط دریافت و براساس آن مراتب را به شورا گزارش می کند.

ج- سیاست های عملیاتی مطابق بند سوم ماده سه برای تصویب به شورای معاونین ارسال می شود .

ماده11 ارزشیابی اجرای سیاست

«واحد» در مقاطع چند ساله (که ممکن است بر حسب سیاست مصوب، متفاوت باشد) نتیجه­ی ارزشیابی دستاورد سیاست مصوب را بر پایه گزارش هایی که مجری ستادی آن سیاست درباره فرایندها و برونداد و مرکز توسعه آن معاونت درباره پیامدها تهیـه کرده­اند به « واحد » و سپس شورای سیاست گذاری اعلام می­دارد تا تکلیف از نظر تداوم سیاست یا تنقیح و تغییر آن روشن شود.

ماده 12 نهادهای دیگر

بر پایه مفاد بندهای پیش، فرایند سیاست­گذاری و اجرای سیاست های نظام سلامت با کار جمعی نهادهای زیر تحقق می یابد.

4       واحد سیاست گذاری سلامت: با مسئولیت پی­گیری تدوین سند سیاست، تهیه گزارش نهایی از ارزشیابی اجرای سیاست ،رصد کردن وضعیت نظام سلامت با مشارکت ذینفعان[1]؛

4       مرکز توسعه معاونت : تبیین و تحلیل مساله، کمک به تهیه پیش نویس سند سیاست با مشارکت ذینفعان ، کمک به تدوین بسته های آموزش و اجرا و کمک به تدوین گزارش ارزشیابی اجرای سیاست؛

4       دبیرخانه تحقیقات کاربردی : مدیریت تولید شواهد در موارد لزوم از طریق پژوهش

4       مجری ستادی: با مسئولیت تدوین برنامه ستادی اجرای سیاست، تدوین راهنمای عملیاتی و بسته آموزشی، توجیه و آموزش مجریان محیطی؛ و

4       مجری صف: تدوین برنامه استانی اجرای سیاست و تهیه و ارسال گزارش های پایش پیشرفت.

ماده 13- منابع انسانی

منابع انسانی مورد نیاز «واحد» به شرح گروه های زیر پیش بینی شده است؛

4       گروه تولیت: توسعه مدیریت و برنامه ریزی*، اطلاعات سلامت و سلامت بین بخشی

4       گروه تولید منابع: آموزش علوم پزشکی*، تحقیقات و فناوری، توسعه منابع انسانی سلامت و دارو، غذا و تجهیزات پزشکی*

4       گروه تامین منابع

4       گروه تدارک خدمات سلامت *  

اتکای «واحد» علاوه بر کارکنان ثابت اعلام شده در بالا به گروه مشاوران(اپیدمیولوژیست، متخصص آمار، متخصص مدیریت و تحلیل سیستم ،  متخصص پزشکی اجتماعی و ...) و به امکان­هایی است که برای بستن قرارداد، پرداخت­های مناسب و استفاده از ظرفیت­های مشاوره در اختیار آن گذارده می شود.

ماده 14- منابع مالی مورد نیاز

«واحد» پس از تشکیل، راه اندازی، جذب نیرو و آغاز به کار موظف است طبق برنامه راهبردی خود هر ساله پس از تدوین برنامه عملیاتی و تصویب آن در شورای سیاست گذاری و هیات امنای واحد منابع مالی خود را به وِیژه در موارد زیر تامین نماید :

4       انعقاد قرارداد با تدوین کننده پیش نویس سند سیاست

4       مطالبه راهنمای عملیاتی و بسته های آموزشی اجرای سیاست از مجریان ستادی

4       برون سپاری برخی از تحقیقات ملی

4       تحلیل سیاست های دیگر بخش­ها بر سلامت

4       تحلیل وضعیت دوره ای نظام سلامت

4       ظرفیت سازی در کارشناسان ارشد(برنامه ریزی، توجیه، آموزش، پایش، گزارش نویسی، ...)

4       تدوین گزارش سالانه ی موضوع­هایی  که از نظر سیاست گذاری اولویت دارند( یک پروژه در سال)

4       اطلاع رسانی به مخاطبان و تبادل تجریه (انتشار نشریه، اداره کردن سایت)

4       انتشار مستندات

تعاریف :

1)سند سیاست :

« سند سیاست » مستندی در حدود بیست تا سی صفحه است که در « واحد سیاست گذاری و اصلاح نظام سلامت »[2] با مشارکت ذینفعان تدوین می شود تا در « شورای سیاست گذاری نظام سلامت »[3] بررسی و تصویب شود . تدوین سند سیاست نقطه عطفی برای تبدیل شواهد به سیاست است و آغازی برای مذاکره و حمایت طلبی با ذینفعان است .فواید تدوین سند سیاست :

1.      تفکر قبل از عمل

2.      توصیف مبتنی بر شواهد

3.      تشریح علل ریشه ای و تفکیک علل کاذب از علل واقعی

4.      استفاده از تجربیات جهانی و مبتنی بر شواهد

5.      انتخاب منطقی مداخلات و تعیین امکان استقرار

6.      تعیین برنامه مداخلات و پیش نیازهای لازم برای استقرار

7.      فرصتی طلایی برای مشارکت ذینفعان 

چارچوب سند سیاست به شرح پیوست است .

2) متخصصان موضوعی :

متخصصین موضوعی افرادی هستند که در مورد موضوع سند سیاست صاحب نظر هستند و دارای تحقیقات معتبر ، مقالات علمی ، کتاب تالیفی و یا سابقه مشارکت موثر در طراحی و تدوین سیاست های ملی داشته اند . برای ورود افراد به عنوان متخصص موضوعی رعایت معیارهای منتشر شده از طرف واحد سیاست گذاری و اصلاح نظام سلامت ضروری است .

 3) ذینفعان اجرایی :

به کلیه افراد و سازمان هایی  که به نوعی وظیفه مرتبط مدیریتی و تصمیم گیری در حیطه موضوع سند سیاست دارند و به روش تحلیل ذینفعان تعیین و اولویت بندی می شوند.

4) راهنمای عملیاتی استقرار سیاست

برای تسهیل اجرای سیاست توسط مجریان و مخاطبان  سند سیاست مصوب متناسب با گروه هدف باز نگارش می شود تا  توجیه ، انگیزش و راهنمایی مخاطبان انجام شود .:

5) بسته آموزشی اجرای سیاست

به طور کلی برای اجرای سیاست های مصوب توسط مجریان نیازهای آموزشی عمومی و اختصاصی وجود دارد که بسته به نوع سیاست این نیازها تعیین و بسته آموزشی مناسبی برای آن تهیه می شود .

 

 

 

 

پیوست : چارچوب سند سیاست بخش سلامت

مقدمه :

*        صفحه اصلی ،  فهرست عناوین  ، مشخصات تهیه کنندگان سند ، تعاریف واژه ها ، خلاصه اجرایی ،  مبانی حقوقی و قانونی سند سیاست

بخش اول : توصیف وضعیت مساله (هر قسمت به استناد شواهد باید تهیه شود )

*  مساله چیست ؟ (چه مشکلی باید حل شود )

*  علائم مشهود و نشانه های قابل سنجش مساله کدام است ؟

*  وضعیت مسئله در جامعه تعریف شده  از بعد شدت و عمق مساله (& Depth Severity)  ، محدوده (scope & extent) روند (Trend)  و پیامد تداوم آن (  impact & outcome) کدام است ؟

*  دستاورد قبلی تلاش ها ، سیاست ها و قوانین برای حل مساله کدام است ؟  ( در صورت وجود تلاش های قبلی )

بخش دوم : تحلیل علل و عوامل مساله (هر قسمت به استناد شواهد باید تهیه شود )

*        مدل تحلیل مساله کدام است ؟ (اجزای تشکیل دهنده مساله و ارتباط آنها با یکدیگر )

*        علل و عوامل موثر بر مساله و اولویت آنها چیست ؟

*        تحلیل ذینفعان  ، اهداف ، وظایف کلی و عینی هر کدام نسبت به  مساله و ارزیابی عملکرد آنان تاکنون چه بوده است ؟

بخش سوم : تحلیل مداخلات  (هر قسمت به استناد شواهد باید تهیه شود )

*        مداخلات پیشنهادی (گزینه ها ) در تجربیات جهانی و ملی) کشوری )، برای حل مساله چیست ؟

*        معیارهای انتخاب مداخلات چیست ؟

*        رتبه بندی (مقایسه ) مداخلات پیشنهادی با توجه به معیارها چگونه است ؟

*        پیش بینی دستاوردها و اثرات مداخله یا مداخلات پیشنهادی در اولویت کدام است ؟

بخش چهارم :نتیجه گیری ( استقرار مداخلات )

*        مداخله یا مداخلات انتخابی را شرح دهید .

*        با توجه به مدل توصیف و تحلیل جدول زیر را تکمیل کنید .

مساله کلی  :

حوزه ها و

حیطه های مساله

مسائل و مشکلات

علل و عوامل موثر

مداخلات

اولویت

مسئول اجرا

هدف راهبردی (فعل اختصاصی ، میزان قابل سنجش ، زمان )

راهبردها (انتخاب از فهرست)

 

 

 

 

 

 

 

  • شیوه پایش ، ارزیابی و شاخص های موفقیت مداخله یا مداخلات پیشنهادی و نحوه سنجش آنها  چیست ؟
  • شیوه پاسخگویی به شکایات و نحوه بازبینی و مقابله با موارد پیش بینی نشده مداخلات سیاست چیست ؟
  • پیش نیازهای لازم برای تصویب و استقرار این سند کدام است ؟
  • مصوبات لازم برای ارتقای همکاری و حمایت بین بخشی در مراجع ذیربط کدام است ؟
  • تحلیل ذینفعان استقرار مداخلات چیست ؟


                                                                                                                                                                

 

* در هر کدام از موارد اعلام شده حضور یک کارشناس مجرب و در موارد مشخص شده با * دو کارشناس با تجربه ضرورت دارد.

 

 

 


+ نوشته شده در90/07/15ساعت 23:35توسط دکتر عبدالرضا بابامحمودی |

کلیه ی حقوق مادی و معنوی وبلاگ rezamahmoodi محفوظ می باشد.
طراحی شده توسط یاس تم