X
تبلیغات
مدیریت تحقیقات و فناوری در نظام سلامت

مدیریت تحقیقات و فناوری در نظام سلامت

Health research and thechnology management

مدیریت پژوهش در ایران

با آغاز هزاره سوم ميلادي، با وجود پيشرفت هاي چشمگير صنعت و فن آوري، كمتر كسي را مي توان پيدا كرد كه نقش پژوهش و تحقيق را در دستيابي به اين فن آوري ها انكار كند.


امروز در همه كشورهاي جهان اصل اهميت و ضرورت تحقيقات به رسميت شناخته شده و دخالت اين امر در توسعه و رشد اقتصادي و سياسي كشورها بر هيچ كس پوشيده نمانده است.


جهت شناسايي وضعيت مديريت تحقيق در ايران ابتدا مي بايد لزوم تحقيق را به طور اختصار مورد بررسي قرار داد. " تصميم سازي " و " تصميم گيري " از مقوله هايي بوده كه مي توانند سرنوشت جوامع و سازمان ها را رقم زنند. اگر جريانات فوق ناشي از دريافت اطلاعات درست و بموقع باشند وضعيت جوامع رو به بهبود خواهد رفت. امروز در جهان، " اطلاعات " به عنوان مهم ترين " ثروت " قلمداد مي شود.


تحقيق در عصر حاضر از اساسي ترين و مهم ترين پايه هاي علمي هر كشوري محسوب مي گردد. هر كشوري با آشنايي با اين دانش مي تواند در عرصه هاي مختلف به دستاوردهاي شگرفي دست يابد. امروز در كشورهاي پيشرفته چندين برابر كشورهاي در حال توسعه و عقب مانده، امكانات به تحقيقات اختصاص مي يابد. در كشور ايران اين بودجه از رقم ناچيزي تشكيل شده كه ناشي از عدم درك اهميت و ضرورت آن مي باشد. سهم تحقيق و پژوهش در رشد و بالندگي علمي و اثر آن در نتايج نظري و عملي آموزش، همچنين رفع مشكلات و آسيب هاي اجتماعي همچون رشد جمعيت، انحراف، فقر و نابرابري هاي اجتماعي، همه گواهي است بر اين مدعا كه نظام آموزش ارتباط تنگاتنگ و ناگسستني با امر پژوهش و تحقيق داشته و دارد.


متاسفانه وجود مشكلات و موانع متعددي كه بر سر راه تحقيقات در ايران وجود دارد باعث شده كه تحقيق از اصلي بنيادين به موضوعي نمادين تبديل شود


ايران به علت كمبود اعتبار و امكانات در بخش پژوهش تنها توانسته از 20 درصد توان پژوهشي خود بهره ببرد و با پشت سر گذاشتن مصر در رتبه دوم جهان اسلام و بعد از تركيه قرار بگيرد. هر چند اگر اين رتبه را در دنيا مقايسه كنيم كاملاً مايوس كننده خواهد بود.


عدم سرمايه گذاري مناسب جهت توجه و ترغيب پژوهش و محققان، باعث گرديده كه تعداد پژوهشگران ايران نسبت به ساير كشورها از حداقل نفرات برخوردار بوده و اين در حالي است كه كشور در حال حاضر بيش از هر چيز به تحقيق و پژوهش نيازمند مي باشد.


با وجود نرخ رشد صد درصد اعتبارات پژوهشي كشور طي 5 سال گذشته و اختصاص 4/0 درصد يا حداكثر و در خوشبينانه ترين حالات 9/0 درصد از كل توليد ناخالص داخلي به بخش پژوهشي كشور، نمي توان انتظار رقابت با كشور هاي توسعه يافته يي را داشت كه حداقل 6/3 تا 2/6 درصد از توليد ناخالص داخلي را به امور پژوهشي و تحقيق اختصاص مي دهند، با توجه به بالا بودن ميزان توليد ناخالص داخلي كشورهاي پيشرفته، فاصله بودجه تحقيقات ايران با اين كشورها بسيار مشهود مي باشد و يا حتي مقايسه با كشورهاي در حال توسعه يي مانند تركيه كه 9/1 درصد از توليد ناخالص ملي خود را براي پژوهش در نظر گرفته اند.


در ايران نتايج پژوهش و تحقيقات تجاري سازي نشده و مورد استفاده قرار نمي گيرد چرا كه بسترهاي حقوق، قانوني، اطلاعاتي و مراوده يي آن فراهم نشده است.


عدم سرمايه گذاري مناسب جهت توجه و ترغيب پژوهش و محققان، باعث گرديده كه تعداد پژوهشگران ايران نسبت به ساير كشورها از حداقل نفرات برخوردار بوده و اين در حالي است كه كشور در حال حاضر بيش از هر چيز به تحقيق و پژوهش نيازمند مي باشد.


براي بررسي دلايل اينكه چرا فرهنگ پژوهش در ايران نهادينه نشده است مي بايست عواملي چندرا مد نظر قرار داد.

 
   ● نويسنده: مسعود - غلامي

منبع: سایت - باشگاه اندیشه - تاريخ شمسی نشر 20/06/1385


 
 

با آغاز هزاره سوم ميلادي، با وجود پيشرفت هاي چشمگير صنعت و فن آوري، كمتر كسي را مي توان پيدا كرد كه نقش پژوهش و تحقيق را در دستيابي به اين فن آوري ها انكار كند.


امروزه در همه كشورهاي جهان اصل اهميت و ضرورت تحقيقات به رسميت شناخته شده و دخالت اين امر در توسعه و رشد اقتصادي و سياسي كشورها بر هيچ كس پوشيده نمانده است.


جهت شناسايي وضعيت مديريت تحقيق در ايران ابتدا مي بايد لزوم تحقيق را به طور اختصار مورد بررسي قرار داد. " تصميم سازي " و " تصميم گيري " از مقوله هايي بوده كه مي توانند سرنوشت جوامع و سازمانها را رقم زنند. اگر جريانات فوق ناشي از دريافت اطلاعات درست و به موقع باشند وضعيت جوامع رو به بهبودي خواهد رفت. امروزه در جهان، " اطلاعات " به عنوان مهمترين " ثروت " قلمداد مي شود.


تحقيق در عصر حاضر از اساسي ترين و مهمترين پايه هاي علمي هر كشوري محسوب مي گردد. هر كشوري با آشنايي با اين دانش مي تواند در عرصه هاي مختلف به دستاوردهاي شگرفي دست يابد. امروزه در كشورهاي پيشرفته چندين برابر كشورهاي در حال توسعه و عقب مانده، امكانات به تحقيقات اختصاص مي يابد. در كشور ايران اين بودجه از رقم ناچيزي تشكيل شده كه ناشي از عدم درك اهميت و ضرورت آن مي باشد. سهم تحقيق و پژوهش در رشد و بالندگي علمي و اثر آن در نتايج نظري و علمي آموزش، همچنين رفع مشكلات و آسيب هاي اجتماعي همچون رشد جمعيت، انحراف، فقر و نابرابري هاي اجتماعي، همه گواهي است بر اين مدعا كه نظام آموزش ارتباط تنگاتنگ و ناگسستني با امر پژوهش و تحقيق داشته و دارد.


متاسفانه وجود مشكلات و موانع متعددي كه بر سر راه تحقيقات در ايران وجود دارد باعث شده كه تحقيق از اصلي بنيادين به موضوعي نمادين تبديل شود.


كشور ايران حتي در مقايسه با كشورهايي نظير كره جنوبي، تركيه و مصر از نظر بودجه اختصاص يافته به امر تحقيق و پژوهش، در سطح پايين تري قرار دارد. كشور ما از لحاظ بودجه و نوع نگرش به اين موضوع هنوز وزن لازمه را پيدا نكرده است. در واقع مشكل مالي، را مي توان نخستين مانع بر سر راه تحقيق و پژوهش دانست. مشكل بعدي اينكه بيشتر نهادهاي پژوهشي آكادميك يا وابسته به آن، به وزارتخانه هاي دولتي مرتبط هستند و آنچه مسلم است اين است كه مديريت هاي دولتي در بيشتر زمينه ها از جمله تحقيق و پژوهش نمي تواند كارآيي لازم را داشته باشد.


تحقيق مي بايد از دانشگاهها آغاز گردد و صرف بودجه براي مراكزي غير دانشگاه توجيه ندارد. مشكل عمده نظام آموزش عالي در امر تحقيق، اختلاف سطحي است كه بين آموزش و پرورش و آموزش عالي وجود دارد. نبايد در اين زمينه آموزش عالي را پله شماره دو نظام آموزشي دانست. در آموزش و پرورش محور اصلي برپايه تحقيق بنا نشده است، در حالي كه آموزش عالي بر محور تحقيق استوار است. سهم دانشگاهها و مراكز آموزش عالي در زمينه پژوهش و تحقيق در ايران و مقايسه آن با 4 كشور ديگر در جدول شماره 1 آمده است.





نام كشور



درصد



كانادا



27



ژاپن



20



هند و تركيه



8



ايران



5




جدول شماره 1 _ سهم مراكز آموزش عالي در 5 كشور جهان



در كشورنگاهي آگاهانه و كاربردي به تحقيق و پژوهش وجود ندارد. فقدان يك مركز ملي تحقيقات، عدم تناسب نسبي مراكز موجود با علوم مورد نياز و همچنين توجه فراوان به زمينه هاي علوم انساني از عوامل ديگر كاهش كيفي و كمي اين پديده به شمار مي رود.


اگر مراكز متعدد دولتي در اثر يك سياست گذاري صحيح و مناسب به يك مركز واحد تبديل شود، از دوباره كاري ها و تكرار موضوعات واحدهاي تحقيقاتي جلوگيري خواهد شد. وجود نهادهاي متعدد تحقيقاتي جز اتلاف هزينه، وقت و نيرو نتيجه ديگري نخواهد داشت. در جدول شماره 2 آخرين اطلاعات مراكز و موسسات تحقيقاتي كشور بصورت كلي آمده است.





زمينه هاي تخصصي



تعداد مراكز



علوم انساني



33



فني مهندسي



29



كشاورزي



11



پزشكي



4



علوم پايه



2



ميان رشته اي



9



تعداد كل



88




جدول شماره 2 _ تعداد مراكز تحقيقاتي كشور با توجه به زمينه هاي فعاليت



با وجود نرخ رشد صد درصد اعتبارات پژوهشي كشور طي 5 سال گذشته و اختصاص 4/0 درصد يا حداكثر و در خوشبينانه حالات 9/0 درصد از كل توليد ناخالص داخلي به بخش پژوهشي كشور، نمي توان انتظار رقابت با كشور هاي توسعه يافته يي را داشته كه حداقل 6/3 تا 2/6 درصد از توليد ناخالص داخلي را به امور پژوهشي و تحقيق اختصاص مي دهند، با توجه به بالا بودن ميزان توليد ناخالص داخلي كشورهاي پيشرفته، فاصله بودجه تحقيقات ايران با اين كشورها بسيار مشهود مي باشد و يا حتي مقايسه با كشورهاي در حال توسعه اي مانند تركيه كه 9/1 درصد از توليد ناخالص ملي خود را براي پژوهش در نظر گرفته اند.


در نتيجه ايران به علت كمبود اعتبار و امكانات در بخش پژوهش تنها توانسته از 20 درصد توان پژوهشي خود بهره ببرد و با پست سر گذاشتن مصر در رتبه دوم جهان اسلام و بعد از تركيه قرار بگيرد. هر چند اگر اين رتبه را در دنيا مقايسه كنيم كاملاً مايوس كننده خواهد بود.


مبالغ اعتبارات پژوهشي سالانه براي كشور بزرگي مانند ايران كه قرنها داعيه دار علم و تمدن جهان بوده است چندان ايده آل نيست. وليكن ناچيز هم نيست و انتظار ديدن آثار و نتايج پژوهشهايي كه در صدها دانشگاه، مركز علمي و واحدهاي تحقيقاتي پراكنده در اين سرزمين صورت مي گيرد كاملاً طبيعي است.


تا زماني كه عالمان و محققان كشور صاحب امنيت و حرمت نباشند، حتي اگر بودجه تحقيقاتي صد برابر شود، ما در عرصه تحقيق، توليد علم و دستيابي به فن آوري همچنان عقب خواهيم بود.


فقدان ارتباط لازم ميان مراكز تحقيقاتي و مديريت جامعه قابل انتقاد بوده و كشور نيازمند يك تغيير بينشي و فرهنگي در جامعه مديريت آن نسبت به تحقيق و پژوهش مي باشد.


حركتها و فعاليت هاي صورت گرفته در بخشهاي مختلف جامع و در سطوح مختلف مديريتي نشان از بي تاثير بودن اين پژوهشها و نتايج به دست آمده از آن در اين تصميم گيري ها دارد. شايد لازم باشد در اين خصوص شعار " بدون پژوهش تصميم نگيريد " را همواره در سرلوحه امور قرار دهيم.


80 درصد اعتبارات تحقيقاتي كشور به وزارتخانه هاي مختلف تخصيص مي يابد و قسمت اعظم پژوهشها توسط اين سازمانها و بنا به درخواست و نياز آنها صورت مي گيرد و در نتيجه بين 80 تا 90 درصد پژوهشهاي صورت گرفته در كشور شامل پژوهشهاي توسعه يي و كاربردي شده و تنها 10 درصد از پژوهشهاي صورت گرفته كه معمولاً توسط دانشگاهها انجام مي يابد شامل تحقيقات بنيادي است. بنابراين مشكل ديگر نه در نوع پژوهش، كه در استفاده از آن نهفته است.


در ايران نتايج پژوهش و تحقيقات تجاري سازي نشده و مورد استفاده قرار نمي گيرد چرا كه بسترهاي حقوق، قانوني، اطلاعاتي و مراوده اي آن فراهم نشده است.


عدم سرمايه گذاري مناسب جهت توجه و ترغيب پژوهش و محققان، باعث گرديده كه تعداد پژوهشگران ايران نسبت به ساير كشورها از حداقل نفرات برخوردار بوده و اين در حالي است كه كشور در حال حاضر بيش از هر چيز به تحقيق و پژوهش نيازمند مي باشد. درجدول شماره 3 مقايسه اي ميان برخي از كشورها در خصوص تعداد پژوهشگران در هر يك ميليون نفر آورده شده است.





نام كشور



تعداد _ نفر



روسيه



000/10



ژاپن



008/6



آمريكا



600/5



مصر



608



آرژانتين



380



هندوستان



250




جدول شماره 3 _ تعداد محقق در ميليون نفر در 6 كشور جهان



در سالهاي اخير تلاش هاي اميد بخشي براي شتاب بخشيدن به تحقيقات و پژوهش در كشور انجام شده است، اما هنوز تا رسيدن به نقطه مطلوب فاصله بسياري وجود دارد. دانش و آگاهي و دستيابي به فن آوري، اولين پايه اقتدار و امنيت كشور بوده و تا زماني كه مديريت جامعه به اين باور نرسد كه دانش و تحقيقات پايه اقتدار كشور است، نه توليد علم خواهيم داشت و نه در تحقيقات پيش خواهيم رفت.


براي بررسي دلايل اينكه چرا فرهنگ پژوهش در ايران نهادينه نشده است مي بايست عوامل زير را مد نظر قرار داد:


1. اينكه از كودكي، در مدارس آموزشهاي لازم در خصوص زندگي با پژوهش داده نشده است. در حالي كه در بعضي از كشورهاي توسعه يافته مشاهده مي گردد كه آنها براي كودكانشان برنامه هاي پژوهشي مشخصي را داشته و كم كم پژوهش جزيي از اخلاق آنها شده و مي آموزند كه هيچ كاري را بدون مطالعه دقيق و عميق انجام ندهند. هر وقت اين روش را آغاز كنيم حداقل به يك نسل وقت احتياج داشته تا بتوانيم اين قضيه را نهادينه نماييم.


2. وقتي درجامعه مشاهده مي گردد كه پژوهش دركشور در حال اجرا بوده ولي تصميمات مديران بر مبناي پژوهش پژوهشگران نيست خود به خود پژوهش در جامعه كمرنگ شده و جامعه اعتقاد و اعتماد خود را به آن از دست خواهد داد.


3. افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو در دانشگاهها و انجام امر آموزش در حداكثر ظرفيت و كمبود اساتيد مجرب باعث گرديده كه اساتيد فرصت آزاد كمي براي پژوهش داشته و به تحقيقات بهاي لازم داده نشود.


از بودجه اعتبارات پژوهش حدود 80 درصد آن به وزارتخانه ها و 20 درصد مابقي به وزارت علوم، دانشگاهها و وزارت بهداشت اختصاص دارد. نحوه تقسيم بندي اين اعتبارات بر اساس مبناي دقيق و مشخصي نبوده و در ابتداي تشكيل يك موسسه پژوهشي، رقمي به عنوان اعتبار در نظر گرفته شده و سال به سال به روش چانه زني اضافه مي شود.


هزينه كرد اعتبارات پژوهشي، مخصوص پروژه هايي پژوهشي، شركت در همايش هاي ملي و بين المللي، تجهيز كتابخانه ها، منابع اطلاعات علمي و... مي باشد.


در مراكز بيرون دانشگاه، هدف از تحقيق روشن نيست، نظارت علمي وجود نداشته و مشخص نيست كه توليد يك طرح بر چه سبك و سياقي پايه ريزي شده است.


از جمله مهمترين مشكلات ديگر تحقيق و پژوهش در ايران فقدان تقاضا است، بايد ابتدا تقاضايي باشد تا محقق كار نمايد. تحقيقات در كشور از نظر استانداردهاي بين المللي در وضعيت نا مطلوبي قرار دارد. مشكل اساسي تحقيقات در كشور، پايين بودن مقدار بودجه تحقيقاتي و كمبود ساير داده هاي تحقيقاتي نيست. زيرا حتي از همين ميزان داده هاي تحقيقاتي موجود، اولاً استفاده چنداني نمي شود (بهره وري پايين داده ها)، ثانياً به نحو درستي بهره گيري نمي شود (كيفيت پايين استفاده)، ثالثاً ميزان بهره گيري از ستاده هاي تحقيقاتي بسيار پايين و كيفيت بكار گيري آنها نا مطلوب است.


درنتيجه عواملي از جمله فقدان بودجه لازم، نبود متقاضي تحقيق، عدم وجود مكاني جهت سياستگذاري مشخص در اين زمينه و... از عمده دلايل مشكلات تحقيق در ايران بوده كه مطمئناً براي عبور از بحران هاي امروزه مجبور به رفع آنها مي باشيم.



منابع:


- ليدي، پل دي. تحقيق كاربردي. تهران: انتشارات دانشگاه آزاد، 1380.


- خاكي، غلامرضا. روش تحقيق در مديريت. تهران: انتشارات دانشگاه آزاد، 1380.


- كيوي، كامپنهود. روش تحقيق در علوم اجتماعي. تهران: انتشارات توتيا، 1381.


- قلعه دار، فرناز. تحقيق و پژوهش. ايران. 78


- يقين لو، مهر انگيز. تقاضاي تحقيق. تدبير، 78، 100، 127، 126


- سلطاني، بهزاد. مدير كل دفتر امور پژوهشي وزارت علوم. اعتماد. 82، 437


- محمد رضا: حاج آقا زاده، دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم و تحقيقات تهران


- تجليل از محققان و پژوهشگران كشور. همشهري، 82، 3263


+ نوشته شده در89/10/11ساعت 16:7توسط دکتر عبدالرضا بابامحمودی |

کلیه ی حقوق مادی و معنوی وبلاگ rezamahmoodi محفوظ می باشد.
طراحی شده توسط یاس تم